Inflatie van het Oordeel

Ergens iets van vinden is tegenwoordig al te gemakkelijk. “Jouw mening doet ertoe!”, lees je in je inbox na ieder restaurantbezoek, klantenservicegesprek en internetinstallatie, om vervolgens ergens tussen de één en vijf sterren te klikken. Op nieuwssites en sociale media, maar ook door collega’s en vrienden, worden we actief uitgenodigd om onze goed- en afkeuring kenbaar te maken van “wat die politicus nu weer heeft gezegd” en “wat nu toch weer is gebeurd in die hoek van de wereld”. En daar komen ze: onze onderbuikgevoelens, uitgedrukt in tweets en sterretjes, waar alle anderen vervolgens weer het hunne van vinden.
Zijn alle meningen evenveel waard? Heeft het nog zin om zorgvuldig en ijverig te werken aan een genuanceerd oordeel? En kunnen we dat eigenlijk nog wel?

Er is een verschil tussen een mening en een oordeel. Een rechter baseert zijn vonnis niet op een persoonlijke gril, maar op wetten en redelijkheid. Immanuel Kant (1724-1804) spreekt dan ook over het oordeelsvermogen als “het vermogen om het bijzondere als vallend onder het algemene te denken”. Dankzij de universele menselijke vermogens tot oordelen, kunnen we bovendien een zinvolle discussie voeren over onze oordelen en zelfs overtuigd raken van het tegendeel.
Volgens Hannah Arendt vormt oordelen de basis van een gedeelde wereld. Wie oordeelt, spreekt niet slechts namens zichzelf, maar verwoordt zo goed als hij kan hoe het is voor iedereen, waarbij hij zijn common sense gebruikt om zijn blik te verbreden met het perspectief van anderen. Met onze oordelen onderhouden en vormen we de regels en betekenissen van de wereld waarin wij met anderen leven.

We kunnen onze vragen stellen bij de haalbaarheid van een gedeelde wereld binnen het huidige medialandschap, dat alleen maar verder versnipperd is geraakt sinds Arendt deze woorden opschreef. Bestaat er nog zoiets als common sense, een gemeenschappelijk zintuig? Bovendien: is een Kantiaans streven naar een ‘universele consensus’ niet achterhaald, of zelfs onderdrukkend?
Wat zijn de voorwaarden voor het vormen van een oordeel, en in hoeverre zijn die aanwezig in de 21e eeuw? Zijn er ook zaken waar we niet over kunnen oordelen? En in hoeverre moeten oordelen gepaard gaan met daden?

Deze vragen gaan we te lijf op dinsdagavond bij Felix & Sofie, met Annelies Degryse, Wout Cornelissen en Frans van Peperstraten.