Gastworkshop: Encyclopedieën

Zes sessies onder begeleiding van Marc Kregting.

De encyclopedie lijkt een fenomeen uit voorbije tijden. Op kostbaar papier bundelde het kennis die steeds verouderd raakte. Na een interregnum van de cd-rom Encarta liet de blijde intrede van Wikipedia anno 2001 zien waar de toekomst ligt: op het internet, van en door liefhebbers en specialisten. Eind oktober 2025 werd dit democratische project officieel de oorlog verklaard door Elon Musk met zijn AI-variant Grokipedia. Deze zou ideologisch minder vooringenomen zijn – minder ‘woke’ dus. Kennelijk is het eind van het genre toch niet in zicht, wat misschien de kansen van een probeersel op papier alsnog doet stijgen.

Marc Kregting zoekt voor Perdu acht à tien creatieve geesten om een gelegenheidsencyclopedie te maken. Als update van aloude uitklappagina’s met tekeningen, foto’s en dwarsdoorsneden kan dit experiment met een beetje geluk zelfs multidisciplinair worden, met beeld en geluid. Elke zogeheten input is welkom, als uitbreiding van wat we denken te weten of hebben geordend. In die zin tekent deze workshop met zijn alomvattendheid verzet aan tegen al die lijstjes en canons die Het Beste pretenderen te geven – een wellustige selectie die feitelijk vernietigt.

Aan welk onderwerp wijden we ons experiment? Of vangen we de hele wereld minstens vanuit een invalshoek? Daar voeren we eerst overleg over en kijken dan meteen naar inspirerende voorbeelden. Omdat Nederlands de voertaal zal zijn, hoeven we daartoe niet eens met onze slechtste Frans eeuwen terug naar het monsterproject uit de Verlichting. Marc Kregtings eigen De encyclopedieën van de val (2022) is een recent geval. In de Lage Landen schreef Matthijs van Boxsel vanaf de jaren tachtig een reeks encyclopedieën van de domheid, gebruikte Leen Huet deze mal om Mijn België (2004) te componeren en Mark Boog om poëzie te maken in De encyclopedie van de grote woorden (2005), en eindredigeerde Koen Brams een Encyclopedie van fictieve kunstenaars (2000) met twaalf registers.

Als we het genre ruim opvatten als alfabetische lijst met lemma’s, dan vallen woordenboeken er evengoed onder. Voor het Nederlands kunnen we dan bijvoorbeeld kijken naar Laermans’, De Cauters en Vanhaesebroucks Klein lexicon van het managementjargon (2016) en naar Bettens’ en Brams’ kunstgelegenheidslijstje voor De Witte Raaf, het ‘Woordenboek van pasklare ideeën’ (1999). Die laatste titel verwees uiteraard naar de negentiende-eeuwse Dictionnaire des idées reçues van Gustave Flaubert, die zijn Engelstalige evenknie kende in Ambrose Bierces Devil’s Dictionary (in 2019 vertaald door Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes).

Wie helpt er mee om in zes sessies een kleine encyclopedie bij elkaar te boksen? ‘Creatief’ is slechts een holle functievereiste, maar zonder lenigheid in het denken komen we nergens. We moeten ook niet bang of beschaamd zijn om iets snel op papier te zetten, in woorden of met tekeningen. En hoe nieuwsgieriger we zijn, hoe gemakkelijker het wordt om allerlei soorten kennis te verenigen. In deze workshop is iedereen welkom – schrijvers, kunstenaars, muzikanten, wetenschappers en hobbyisten, van wereldverbeteraar tot en met estheet. Alleen het schrijfdriftigste is goed genoeg.

praktisch

De workshop Encyclopedieën vindt plaats op woensdagavond van 19.00 uur tot 22.00 uur, op 11 en 25 maart, 22 april, 6 en 20 mei en 3 juni. De deelnamekosten zijn €199 (exclusief 9% btw).

Om praktische redenen houden we een maximum van tien plaatsen aan. Aanmelden voor deze workshop kan door een bericht te sturen aan Jeroen van Rooij via studie@perdu.nl. Stuur een korte motivatie mee waarin je uitlegt waarom je graag aan deze workshop deel wil nemen. De deadline voor aanmeldingen is 15 februari.

over Marc Kregting

Marc Kregting debuteerde in 1994 bij Perdu met de dichtbundel De gezel. Daarna schreef hij nog zestien boeken en werd hij een van de eenzaamste stemmen van de Nederlandse literatuur. Zijn jongste dichtbundel De vriendelijke mens (2023) leek al vóór publicatie vergeten. Misschien sprak hij steeds op het verkeerde moment. Kregting joeg in Zij zijn niet van Jeremia (2004) het literaire bedrijf tegen zich in het harnas met observaties die inmiddels gemeengoed zijn. Reeds in 2006 lanceerde hij met Dood vogeltje een genderneutraal personage, inclusief voornaamwoorden. Als polemist kantte hij zich tegen de zoonsmoring van experimentele babyboomers én tegen het columnistisch narcisme van millennials. Maar polemiek heet passé. Die opvatting hoort bij het literaire debat dat Kregting analyseerde in De ware marsrichting (2017), een studie die ademloos werd ontvangen. Toen er plots wel aandacht kwam voor zijn De encyclopedieën van de val (2022) bleek het overkoepelende genre van het essay onherstelbaar veranderd. Reden te meer om die zoektocht te radicaliseren. Kregtings recentste project heet De appelmoestuin, waarin hij essays voor kinderen probeert. Daarbuiten legt hij alvast verzamelingen aan, van mensen met een spleetje tussen de voortanden en van woorden voor een Omzeillexicon. Kregting hakt taal in steeds kleinere mootjes en rapporteert daar soms over op zijn weblog De honingpot, in postings die geregeld worden overgenomen door Neerlandistiek.nl.